{"id":"wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nScharakteryzuj powszechne wybory bezpośrednie organów władzy centralnej\ni organów samorządu terytorialnego w Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc pod uwagę\nwyłącznie aspekty przedstawione na schemacie.\nSchemat. Powszechne wybory bezpośrednie w RP\nOrganizacja\nwyborów\n(zarządzanie\nwyborów, PKW,\nobwodowe komisje\nwyborcze, tajność\ngłosowania,\nważność wyborów)\nZasady\npowszechności,\nbezpośredniości\ni równości oraz ich\nograniczenia\nSpecyfika ordynacji\nproporcjonalnej\n(okręgi wyborcze,\nprzeliczanie głosów\nna mandaty,\nklauzula zaporowa)\nSpecyfika\nordynacji\nwiększościowej\n(okręgi wyborcze,\ndwa typy systemu\nwiększościowego)","answer":null,"answer_text":"Temat 1.\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nIV. Znajomość zasad i procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość podstaw ustroju\nRzeczypospolitej Polskiej.\n15. Demokracja - zasady i procedury.\n5) Zdający wyjaśnia, jak są przeprowadzane\ni jaką rolę odgrywają wybory we współczesnej\ndemokracji.\n17. Systemy partyjne.\n4) Zdający opisuje podstawowe zasady\nordynacji większościowej i proporcjonalnej […].\n5) Zdający wyjaśnia znaczenie progu\nwyborczego […].\n25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.\n2) Zdający wyjaśnia różnice między\nordynacjami wyborów parlamentarnych\ni prezydenckich w Polsce.\n(ZP) 1. Młody obywatel w urzędzie.\n3) Zdający podaje formalne warunki, jakie\nspełnić musi obywatel, by wziąć udział\nw wyborach.\n(G) 7. Wyborcy i wybory.\n2) Zdający wymienia zasady demokratycznych\nwyborów […].\n(G) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców.\n2) Zdający przedstawia sposób wybierania\ni działania władz gminy […].\n(G) 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki.\n1) Zdający przedstawia sposób wybierania\nsamorządu powiatowego i wojewódzkiego […].\nAspekty tematu:\n1) organizacja wyborów:\n- zarządzanie wyborów parlamentarnych - Prezydent RP, prezydenckich - Marszałek Sejmu\nRP, samorządowych - Prezes Rady Ministrów RP;\n- wybory przeprowadza PKW, a głosujemy w obwodowej komisji wyborczej na karcie do\ngłosowania; musi być zapewniona tajność głosowania;\n- stwierdzanie ważności wyborów organów centralnych przez Sąd Najwyższy, organów\nsamorządowych - przez właściwy sąd okręgowy;\n2) zasady wyborcze:\n- powszechność - czynne prawo wyborcze ograniczone cenzusem wieku (18 lat); pozostałe\nograniczenie rzadkie - związane z pozbawieniem praw orzeczeniem sądu; prawo czynne dla\nobywateli RP, a w przypadku wyborów organów samorządu gminnego mają je i inni\nzamieszkali na jej terytorium obywatele UE; bierne prawo wyborcze - cenzus wieku albo na\ntym samym poziomie, albo wyższy, np. 21 lat (Sejm RP), 25 (wójt), 30 (Senat RP),\n35 (Prezydent RP);\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n- bezpośredniość oznacza, że decyzja o ostatecznym składzie organu przedstawicielskiego\nnależy do wyborcy, który oddaje swój głos, nie korzystając z żadnych ciał pośredniczących;\nnie kolidują z tą zasadą wprowadzone alternatywne metody głosowania, także przez\npełnomocnika;\n- równość oznacza, że wszystkie głosy powinny mieć taką samą siłę, a formalnie pojmowana\noznacza, że wszyscy obywatele dysponują taką samą liczbą głosów; równość formalnie\npojmowana w każdych wyborach, ale w wyborach do Senatu RP nie ma takiej samej siły\ngłosu (nadreprezentacja obszarów peryferyjnych, z mniejszą gęstością zaludnienia);\n3) specyfika ordynacji proporcjonalnej:\n- stosowana w wyborach do Sejmu RP, sejmików województw, rad powiatów i rad gmin\npowyżej 20 tys. mieszkańców;\n- okręgi wyborcze wielomandatowe różnej wielkości, np. w wyborach do Sejmu RP od\n7-mandatowych po 20-mandatowe w Warszawie;\n- przeliczanie głosów na mandaty metodą d’Hondta (mandaty otrzymują listy komitetów\nz kolejnymi najwyższymi ilorazami) - metodą korzystną dla większych ugrupowań\npolitycznych;\n- klauzula zaporowa 5%, a w wyborach do Sejmu dodatkowa wartość progu dla koalicji -\n8%;\n- personalizacja wyborów - głosowanie na kandydata na liście, mandaty przeznaczone dla\nlisty otrzymują kandydaci z najwyższą liczbą głosów;\n4) specyfika ordynacji większościowej:\n- okręgi wyborcze jednomandatowe;\n- ordynacja z większością bezwzględną stosowana w wyborach organów wykonawczych -\nPrezydenta RP oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast; jeśli w głosowaniu nikt nie\notrzyma bezwzględnej większości głosów, przeprowadza się kolejne głosowanie (tzw.\nII tura), w którym biorą udział dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami z pierwszego\ngłosowania;\n- ordynacja z większością względną stosowana w wyborach do Senatu RP oraz rad gmin do\n20 tys. mieszkańców; mandat otrzymuje w okręgu ten kandydat, który uzyskał największą\nliczbę głosów (a w przypadku remisu przeprowadza się losowanie).","solution":null,"image":"img/wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 1.<br>Scharakteryzuj powszechne wybory bezpośrednie organów władzy centralnej<br>i organów samorządu terytorialnego w Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc pod uwagę<br>wyłącznie aspekty przedstawione na schemacie.<br>Schemat. Powszechne wybory bezpośrednie w RP<br>Organizacja<br>wyborów<br>(zarządzanie<br>wyborów, PKW,<br>obwodowe komisje<br>wyborcze, tajność<br>głosowania,<br>ważność wyborów)<br>Zasady<br>powszechności,<br>bezpośredniości<br>i równości oraz ich<br>ograniczenia<br>Specyfika ordynacji<br>proporcjonalnej<br>(okręgi wyborcze,<br>przeliczanie głosów<br>na mandaty,<br>klauzula zaporowa)<br>Specyfika<br>ordynacji<br>większościowej<br>(okręgi wyborcze,<br>dwa typy systemu<br>większościowego)</p>","answer_text_html":"<p>Temat 1.<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.<br>IV. Znajomość zasad i procedur<br>demokracji.<br>V. Znajomość podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej Polskiej.</p>\n<ol><li>Demokracja - zasady i procedury.</li><li>Zdający wyjaśnia, jak są przeprowadzane</li></ol>\n<p>i jaką rolę odgrywają wybory we współczesnej<br>demokracji.</p>\n<ol><li>Systemy partyjne.</li><li>Zdający opisuje podstawowe zasady</li></ol>\n<p>ordynacji większościowej i proporcjonalnej […].</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia znaczenie progu</li></ol>\n<p>wyborczego […].</p>\n<ol><li>Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.</li><li>Zdający wyjaśnia różnice między</li></ol>\n<p>ordynacjami wyborów parlamentarnych<br>i prezydenckich w Polsce.<br>(ZP) 1. Młody obywatel w urzędzie.</p>\n<ol><li>Zdający podaje formalne warunki, jakie</li></ol>\n<p>spełnić musi obywatel, by wziąć udział<br>w wyborach.<br>(G) 7. Wyborcy i wybory.</p>\n<ol><li>Zdający wymienia zasady demokratycznych</li></ol>\n<p>wyborów […].<br>(G) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia sposób wybierania</li></ol>\n<p>i działania władz gminy […].<br>(G) 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia sposób wybierania</li></ol>\n<p>samorządu powiatowego i wojewódzkiego […].<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>organizacja wyborów:</li></ol>\n<ul><li>zarządzanie wyborów parlamentarnych - Prezydent RP, prezydenckich - Marszałek Sejmu</li></ul>\n<p>RP, samorządowych - Prezes Rady Ministrów RP;</p>\n<ul><li>wybory przeprowadza PKW, a głosujemy w obwodowej komisji wyborczej na karcie do</li></ul>\n<p>głosowania; musi być zapewniona tajność głosowania;</p>\n<ul><li>stwierdzanie ważności wyborów organów centralnych przez Sąd Najwyższy, organów</li></ul>\n<p>samorządowych - przez właściwy sąd okręgowy;</p>\n<ol><li>zasady wyborcze:</li></ol>\n<ul><li>powszechność - czynne prawo wyborcze ograniczone cenzusem wieku (18 lat); pozostałe</li></ul>\n<p>ograniczenie rzadkie - związane z pozbawieniem praw orzeczeniem sądu; prawo czynne dla<br>obywateli RP, a w przypadku wyborów organów samorządu gminnego mają je i inni<br>zamieszkali na jej terytorium obywatele UE; bierne prawo wyborcze - cenzus wieku albo na<br>tym samym poziomie, albo wyższy, np. 21 lat (Sejm RP), 25 (wójt), 30 (Senat RP),<br>35 (Prezydent RP);<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>\n<ul><li>bezpośredniość oznacza, że decyzja o ostatecznym składzie organu przedstawicielskiego</li></ul>\n<p>należy do wyborcy, który oddaje swój głos, nie korzystając z żadnych ciał pośredniczących;<br>nie kolidują z tą zasadą wprowadzone alternatywne metody głosowania, także przez<br>pełnomocnika;</p>\n<ul><li>równość oznacza, że wszystkie głosy powinny mieć taką samą siłę, a formalnie pojmowana</li></ul>\n<p>oznacza, że wszyscy obywatele dysponują taką samą liczbą głosów; równość formalnie<br>pojmowana w każdych wyborach, ale w wyborach do Senatu RP nie ma takiej samej siły<br>głosu (nadreprezentacja obszarów peryferyjnych, z mniejszą gęstością zaludnienia);</p>\n<ol><li>specyfika ordynacji proporcjonalnej:</li></ol>\n<ul><li>stosowana w wyborach do Sejmu RP, sejmików województw, rad powiatów i rad gmin</li></ul>\n<p>powyżej 20 tys. mieszkańców;</p>\n<ul><li>okręgi wyborcze wielomandatowe różnej wielkości, np. w wyborach do Sejmu RP od</li></ul>\n<p>7-mandatowych po 20-mandatowe w Warszawie;</p>\n<ul><li>przeliczanie głosów na mandaty metodą d’Hondta (mandaty otrzymują listy komitetów</li></ul>\n<p>z kolejnymi najwyższymi ilorazami) - metodą korzystną dla większych ugrupowań<br>politycznych;</p>\n<ul><li>klauzula zaporowa 5%, a w wyborach do Sejmu dodatkowa wartość progu dla koalicji -</li></ul>\n<p>8%;</p>\n<ul><li>personalizacja wyborów - głosowanie na kandydata na liście, mandaty przeznaczone dla</li></ul>\n<p>listy otrzymują kandydaci z najwyższą liczbą głosów;</p>\n<ol><li>specyfika ordynacji większościowej:</li></ol>\n<ul><li>okręgi wyborcze jednomandatowe;</li><li>ordynacja z większością bezwzględną stosowana w wyborach organów wykonawczych -</li></ul>\n<p>Prezydenta RP oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast; jeśli w głosowaniu nikt nie<br>otrzyma bezwzględnej większości głosów, przeprowadza się kolejne głosowanie (tzw.<br>II tura), w którym biorą udział dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami z pierwszego<br>głosowania;</p>\n<ul><li>ordynacja z większością względną stosowana w wyborach do Senatu RP oraz rad gmin do</li></ul>\n<p>20 tys. mieszkańców; mandat otrzymuje w okręgu ten kandydat, który uzyskał największą<br>liczbę głosów (a w przypadku remisu przeprowadza się losowanie).</p>","solutions":[]}